Udział własny i franszyza - co trzeba wiedzieć na ten temat?

Ubezpieczenie jest często kupowane po to, aby w razie wypadku ubezpieczeniowego pokryło całość szkód majątkowych i skompensowało w pewnym zakresie szkody osobowe. Czy jednak ubezpieczenie majątku zawsze zapewni wypłatę świadczenia pokrywającego całą wartość szkód? Niestety, nierzadkie przykłady niedoubezpieczenia, czyli zbyt niskiej sumy ubezpieczenia, kończą się otrzymaniem kwoty mniejszej od faktycznej wartości szkody. Warto też pamiętać o przypadkach, w których udział własny i franszyza obniża wartość odszkodowania, zgodnie z umową wcześniej zaakceptowaną przez klienta. Obydwa te pojęcia (tzn. udział własny i franszyza) są ważne, więc postanowiliśmy je dokładnie opisać.

Franczyza i franszyza - nie mieszajmy tych dwóch pojęć

Pewne zamieszanie w temacie franszyzy wprowadza obecność w języku polskim podobnego słowa „franczyza”. Jest ono popularne, ale ma znaczenie mocno odbiegające od ubezpieczeń. Otóż, „franczyza” to rodzaj współpracy między przedsiębiorcami polegający na odpłatnym udostępnieniu jednej ze stron wsparcia w postaci marki oraz pomysłu na biznes. Zatem franszyza i franczyza to coś zupełnie innego.

Udział własny i franszyza - wyjaśniamy te pojęcia

Czym natomiast jest ubezpieczeniowa franszyza? To pojęcie nie posiada jednolitej ustawowej definicji, jednak nie ma wątpliwości co do jego znaczenia. Wyróżniamy dwa rodzaje franszyzy - redukcyjną oraz integralną. Zgodnie z definicją prezentowaną na stronie www Polskiej Izby Ubezpieczeń, franszyza redukcyjna oraz franszyza integralna to:

• Franszyza redukcyjna (udział własny) - pod tym pojęciem trzeba rozumieć obniżenie wypłacanego odszkodowania o określoną kwotę lub procent sumy ubezpieczenia. Zadanie franszyzy redukcyjnej to pozostawienie po stronie klienta ciężaru tych szkód, które z ekonomicznego punktu widzenia nie są dla niego istotne. Franszyza redukcyjna ma znaczenie prewencyjne, ponieważ wzmacnia zainteresowanie klienta ubezpieczonym ryzykiem i skłania go do większej dbałości o mienie. Poza tym udział własny to narzędzie, które pozwala obniżyć cenę za polisę.
• Franszyza integralna - jest to kwota odzwierciedlająca graniczną wysokość szkody, w razie której świadczenie ubezpieczeniowe nie zostanie wypłacone. Jeżeli natomiast szkoda przekroczy poziom wyznaczony w ramach franszyzy integralnej, to świadczenie jest wypłacane w całości. Działanie franszyzy integralnej polega na tym, że ubezpieczyciele nie muszą zajmować się likwidacją dużej liczby drobnych szkód. W przypadku szkód o najmniejszej wartości, koszt likwidacji związany z procedurami u ubezpieczyciela może być nawet większy niż sama materialna wartość szkody.

W obecnych warunkach franszyza redukcyjna często bywa też określana jako udział własny. To stanowi różnicę, bo kiedyś rozróżniano franszyzę redukcyjną wyrażoną kwotowo i podobnie działający, lecz procentowy udział własny. Obecnie różnica między tymi dwoma pojęciami jest już dość mocno zatarta. Dlatego często przyjmuje się więc, że franszyza redukcyjna to właśnie „obniżenie wypłacanego odszkodowania o określoną kwotę lub procent sumy ubezpieczenia”. Czasem franszyza redukcyjna może łączyć kwotę i wartość procentową, gdyż partycypacja klienta w szkodzie zostaje ustalona np. jako 5%, ale nie mniej niż 500 zł.

• Franszyzy często występują nie tylko w autocasco

Informację o tym, ile wynosi udział własny w ubezpieczeniu lub franszyza integralna znajdziemy najczęściej w ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU). Przykład stanowią polisy autocasco, gdzie obydwa rodzaje franszyzy są stosowane dość często. Jednak franszyza integralna i franszyza redukcyjna to rozwiązania, których nie należy postrzegać tylko w kontekście ubezpieczenia komunikacyjnego autocasco. Franszyzę integralną znajdziemy chociażby w ubezpieczeniach domów i mieszkań. OWU ubezpieczenia mieszkaniowego przykładowo może wskazywać, że:

W umowie ubezpieczenia ma zastosowanie franszyza redukcyjna dla szkód w sprzęcie elektronicznym spowodowanych upadkiem, uderzeniem o inny przedmiot, zatopieniem lub zalaniem - w wysokości 20% wartości szkody, ale nie mniej niż 300 zł, franszyza integralna dla szkód w przenośnym sprzęcie medycznym - w wysokości 500 zł oraz franszyza integralna dla pozostałych szkód - w wysokości 100 zł.

Czasem ustawa każe pomniejszyć odszkodowanie z polisy

Co ciekawe, odszkodowanie z polisy może być pomniejszane również, jeśli zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela określa ustawa. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku dotowanych ubezpieczeń rolnych. Warto wspomnieć, że niedawna ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz.U. 2026 poz. 965) wprowadziła zmiany w tym zakresie. Mianowicie, nowelizacja wiąże się z wprowadzeniem franszyzy redukcyjnej zamiast franszyzy integralnej. Po zmianie ustawa o ubezpieczeniach rolnych wskazuje, że odszkodowanie za szkody w uprawie zostanie pomniejszone o 10% - 35% sumy ubezpieczenia (zależnie od umowy).

Nie chcesz, aby zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela był zbyt mocno ograniczony w Twojej polisie? Skorzystaj z pomocy agenta ubezpieczeń, który dobrze analizuje OWU