Zaległości w opłacaniu składek ubezpieczeniowych: towarzystwa nie są bezradne?

Długi polskich gospodarstw domowych najczęściej kojarzą się np. z nieopłaconymi rachunkami za media lub opłatami naliczanymi przez wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe. Warto jednak mieć świadomość, że nasi rodacy są dłużnikami również względem zakładów ubezpieczeniowych. Nie chodzi tutaj wcale o małe kwoty. Jak podaje BIG InfoMonitor, zaległości wobec ubezpieczycieli w połowie 2026 r. wynosiły ok. 337 mln zł. Ten wynik oznaczał dwuletni wzrost zadłużenia o prawie jedną czwartą. Inne statystyki też potwierdzają, że zaległa składka ubezpieczeniowa wcale nie należy do rzadkości. Postanowiliśmy więc wyjaśnić, czy brak opłaty za polisę zawsze spowoduje wypowiedzenie polisy i zakończenie ochrony. Powinny to wiedzieć również osoby, które regularnie opłacają składki.

Zaległa składka ubezpieczeniowa - co mówi kodeks?

Ubezpieczenia to bardzo zróżnicowane produkty finansowe. Jednak ogólne zasady działania wszystkich polis są regulowane przez kodeks cywilny. Warto przypomnieć te podstawowe zasady w kontekście płatności za składkę oraz skutków, jakie wywołuje brak opłaty za polisę. Chodzi o następujące reguły:

1. jeżeli umowa nie zawiera innych uregulowań, to odpowiedzialność towarzystwa zaczyna się od dnia następującego po zawarciu tej umowy, ale nie wcześniej niż od dnia następującego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty
2. jeśli umowa przewiduje odpowiedzialność ubezpieczyciela jeszcze przed zapłaceniem składki lub pierwszej części składki, a płatność nie została wniesiona przez klienta w terminie, zakład ubezpieczeń ma prawo wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym i domagać się zapłaty za okres świadczenia ochrony (uwaga: w przypadku braku wypowiedzenia umowy przez towarzystwo, automatycznie wygasa ona wraz z końcem okresu, na który przypadała zaległa składka)
3. jeśli strony umowy ubezpieczenia (klient oraz ubezpieczyciel) wybrały ratalny wariant opłacania składki, to niezapłacenie w terminie kolejnej raty składki (brak opłaty za polisę) może skutkować ustaniem odpowiedzialności towarzystwa, ale tylko wtedy, gdy spełnione zostały jednocześnie dwa warunki: 1) skutek w postaci wygaśnięcia ochrony przewidywała umowa lub dokument OWU 2) ubezpieczyciel po upływie terminu płatności wezwał klienta do zapłaty zastrzegając, że brak opłaty za polisę w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania będzie skutkował ustaniem odpowiedzialności

Co ważne, ustanie odpowiedzialności ubezpieczyciela wymienione w punkcie 3 nie musi koniecznie oznaczać wypowiedzenia umowy (wypowiedzenia polisy). W tym kontekście decydujące są postanowienia OWU, które mogą przewidywać wznowienie ochrony w razie płatności składki po dodatkowym terminie wyznaczonym przez zakład ubezpieczeń (zobacz: D. Maśniak [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, Gdańsk 2026, art. 814).

Kiedy wygasa ochrona ubezpieczeniowa? Szczególne przypadki

Warto wiedzieć, że zaległa składka ubezpieczeniowa w niektórych sytuacjach może wywoływać skutki inne niż te określone przez kodeksowe regulacje (patrz trzy punkty powyżej). Zaległości w opłacaniu składek ubezpieczeniowych dotyczą między innymi polis obowiązkowych. Nie możemy zatem zapominać, że w przypadku takich przymusowych ubezpieczeń, inaczej zostały uregulowane skutki zaległości wobec ubezpieczyciela. W tym kontekście kluczowy jest artykuł 12 ustęp 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

Wspomniany wyżej przepis mówi, że w razie płatności ratalnej składki ubezpieczeniowej, „niezapłacenie przez ubezpieczonego lub ubezpieczającego raty składki w terminie oznaczonym przez zakład ubezpieczeń, nie powoduje ustania odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń”. Pamiętajmy, iż ubezpieczyciel może jednak dochodzić swoich praw domagając się zapłaty wynagrodzenia, czyli składki za świadczoną ochronę. Właśnie dlatego brak opłaty za polisę OC (w tym OC komunikacyjne) nie pozostaje bezkarny. Można się spodziewać, że skutkiem zaległości wobec ubezpieczyciela będzie m.in. windykacja składek ubezpieczeniowych.

Zaległości wobec ubezpieczyciela mają też inne skutki w OC

Bardzo popularnego OC dla kierowców dotyczą też inne wyjątki od ogólnych kodeksowych reguł. Otóż, odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu tej polisy zwykle rozpoczyna się z chwilą zawarcia umowy i zapłacenia składki ubezpieczeniowej lub jej pierwszej raty (a nie następnego dnia po płatności składki - porównaj z punktem 1 powyżej). W przypadku OC komunikacyjnego ważne jest to, aby wszyscy kierowcy posiadali ochronę - nawet jeśli nie płacą rat składek terminowo. Chodzi o sytuację ofiar wypadków i możliwość szybkiego uzyskania rekompensaty przez takie osoby.

Niemniej jednak, na początku 2004 r. wprowadzono sankcję dla dłużników. Mianowicie, brak opłaty za polisę w pełnej wysokości skutkuje tym, że OC nie odnowi się automatycznie (zobacz: art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych).

Nie jesteś pewien, jakie są warunki wypowiedzenia polisy przez zakład ubezpieczeń? Zapytaj o to agenta jeszcze przed podjęciem decyzji i zapłatą składki.